Wpisz aby wyszukać

Aktualności Modlitwa na każdy dzień

Święty Łukasz Ewangelista – biografia

Udostępnij

Urodził się w pogańskiej rodzinie, prawdopodobnie greckiej, w Antiochii Syryjskiej. Został wychowany w kręgu kultury hellenistycznej. Odebrał staranne wykształcenie humanistyczne i zawodowe. Pracował jako lekarz. Znał literaturę, sprawnie posługiwał się greką, był uzdolnionym malarzem i wnikliwym badaczem chrześcijaństwa. Większość danych na temat Świętego pochodzi ze źródeł historycznych autorstwa Euzebiusza z Cezarei (IV w.) uznawanego za pierwszego historyka Kościoła.

Pochodzenie Ewangelisty zostało potwierdzone także przez św. Hieronima (V w.); jego wersja jest uznawana przez tradycję kościelną. Na początku św. Łukasza utożsamiano z jednym z Apostołów, jednak uznano to za niesłuszny pogląd. Święty Epifaniusz zaprzeczył, jakoby Łukasz był jednym z 72 najbliższych uczniów Jezusa. Również św. Grzegorz I Wielki i Teofilakt nie utożsamiali św. Łukasza z uczniem, który spotkał zmartwychwstałego Jezusa w drodze do Emaus.

O pogańskim pochodzeniu św. Łukasza świadczy wzmianka św. Pawła w Liście do Kolosan. Wyliczył on swych przyjaciół w dwóch grupach: najpierw tych wywodzących się z narodu wybranego, a następnie z pogaństwa. Łukasz został wymieniony w drugiej grupie: Pozdrawia was Łukasz, umiłowany lekarz (Kol 4, 14). W tym pięknym określeniu współpracownika w dziele Bożym widzimy szczególne związki istniejące między Pawłem a Łukaszem. Paweł wspomniał o Łukaszu jeszcze w Drugim liście do Tymoteusza: Łukasz sam jest ze mną (4, 11) oraz w Liście do Filemona: Pozdrawia cię […] Łukasz (24).

Święty Łukasz, po przyjęciu chrztu ok. 40 r., przyłączył się do św. Pawła i zaangażował w głoszenie Ewangelii. Miało to miejsce w Troadzie, w Azji Mniejszej, w trakcie drugiej podróży misyjnej Pawła. Stał się jego wiernym towarzyszem oraz niezastąpionym pomocnikiem. Przez jakiś czas mieszkał w Filippi w Macedonii, gdzie organizował pomoc materialną dla św. Pawła przebywającego w Tesalonikach. Potem zamieszkał w Koryncie. Po siedmiu latach (ok. 58 r.) ponownie przyłączył się do św. Pawła i razem z nim udał się do Jerozolimy. Następnie towarzyszył Apostołowi w czasie jego dwuletniego pobytu w więzieniu w Cezarei Nadmorskiej. Mieszkał tam w domu św. Filipa.

W tym czasie zajmował się głoszeniem Ewangelii, pomagał duchowo i materialnie więzionemu Pawłowi. Spotykał się również ze św. Piotrem, Jakubem i Matką Bożą. Wtedy też zaczął gromadzić materiały do Dziejów Apostolskich, które pierwotnie miały być dokumentacją dla cesarza rzymskiego w procesie św. Pawła. Opisywał w nich misję pierwotnego Kościoła. W wielu zdarzeniach opisanych w Dziejach Apostolskich brał udział osobiście, jako towarzysz św. Pawła Apostoła podczas jego licznych podróży. Swoje współuczestnictwo podkreślał, używając formy „my” (np. Dz 16, 11. 16).

Z Cezarei Łukasz udał się wraz ze św. Pawłem do Rzymu. Wyprawę opisał dokładnie w Dziejach Apostolskich (rozdz. 27 i 28). W Rzymie pozostał z niewielkimi przerwami przez cały czas trwania uwięzienia św. Pawła, będąc świadkiem jego śmierci męczeńskiej w 67 r. Jedna z wersji mówi, że św. Łukasz został mianowany przez Pawła biskupem w którymś z greckich miast i tam właśnie przebywał po jego śmierci. Tradycja mówi, że Łukasz pozostał bezżenny.

Jednak według tradycji kościelnej, po śmierci Pawła św. Łukasz udał się do Achai (środkowa Grecja), gdzie napisał Ewangelię i Dzieje Apostolskie. Prowadził również ewangelizację w Macedonii i Galii.

Jak twierdzi św. Grzegorz z Nazjanzu, św. Łukasz jako 84-letni starzec poniósł śmierć męczeńską w Beocji (północna Grecja). Został pochowany w Tebach.

W 357 r. jego relikwie przeniesiono do Konstantynopola i umieszczono w bazylice Dwunastu Apostołów. Trudno ustalić dokładnie, w którym wieku zostały ostatecznie przeniesione, wraz z relikwiami św. Macieja, do Padwy. Podaje się IV w. – za panowania Juliana Apostaty prześladującego chrześcijan w Konstantynopolu lub VIII w. – podczas działań ikonoklastów. Odnaleziono je na przełomie XI/XII w. na cmentarzu znajdującym się na terenie obecnego Prato della Valle w Padwie i złożono w kościele pod wezwaniem św. Justyny. Początkowo relikwie umieszczono w drewnianej trumnie wewnątrz ołowianej skrzyni przypominającej klatkę, natomiast od XIV w. znajdują się w marmurowym sarkofagu.

Grób św. Łukasza umieszczony został w apydzie lewego transeptu w kościele św. Justyny i przyozdobiono go płaskorzeźbami przedstawiającymi m.in. symbol św. Łukasza – wół. Nad sarkofagiem wyrzeźbiono dwa anioły unoszące ikonę Najświętszej Maryi Panny, której autorstwo przypisuje się św. Łukaszowi. Jest to Madonna Hodigitria (wskazująca drogę) pochodząca z Konstantynopola.

Na ścianie umieszczono napis przypominający, że Ewangelista jest patronem lekarzy i malarzy. Relikwie nie są kompletne. W 1354 r. cesarz Karol IV Luksemburczyk, władca czeski, zażądał wydania czaszki św. Łukasza i umieścił ją w katedrze św. Wita w Pradze, gdzie znajduje się do dziś.

W 1992 r. prawosławny metropolita Teb poprosił biskupa Padwy o darowanie części relikwii, by złożyć je w miejscu, gdzie niegdyś znajdował się grób św. Łukasza. Prośbę spełniono. Przy okazji otwarcia sarkofagu przeprowadzono badania naukowe, które nie potwierdzają, ale też nie zaprzeczają autentyczności relikwii. Wnioski naukowców zaprezentowano na międzynarodowym kongresie w Padwie, który odbył się w 2000 r.

Według innych źródeł spór, gdzie znajdują się autentyczne relikwie św. Łukasza, trwa do dzisiaj. Przyznają się do tego zaszczytu: Efez, Padwa, Wenecja i kilka innych miast.

Według najstarszej tradycji św. Łukasz jest autorem dwóch ksiąg znajdujących się w kanonie Nowego Testamentu: trzeciej Ewangelii (po Ewangelii według św. Mateusza i św. Marka) oraz Dziejów Apostolskich. W Rzymie Łukasz poznał św. Marka Ewangelistę. Starannie przestudiował napisaną przez niego Ewangelię i sam zaczął pisać swoją. W rzymskim wykazie dwudziestu dwóch Nowotestamentalnych pism, tzw. Kanonie Muratoriego (II w.), możemy przeczytać: „Łukasz, ów lekarz, po Wniebowstąpieniu Chrystusa, gdy go jako prawnika Paweł przyjął, pod własnym imieniem spisał, według porządku, ale i on Pana w ciele nie widział, dlatego jak mógł, tak zaczął mówić od narodzenia Jana”.

Łukasz, jako jedyny Ewangelista, nie znał osobiście Jezusa, nie był naocznym świadkiem wydarzeń, które opisał w swej Ewangelii. Podkreślił to bardzo mocno już we wstępie do niej: Wielu już starało się ułożyć opowiadanie o zdarzeniach, które się dokonały pośród nas, tak jak nam je przekazali ci, którzy od początku byli naocznymi świadkami i sługami słowa. Postanowiłem więc i ja zbadać dokładnie wszystko od pierwszych chwil i opisać ci po kolei, dostojny Teofilu, abyś się mógł przekonać o całkowitej pewności nauk, których ci udzielono (Łk 1, 1-4).

Twierdzi się, że Łukasz spisał Ewangelię pomiędzy rokiem 70 a 80, ponieważ znane mu były np. szczegóły dotyczące zburzenia Jerozolimy w 70 r. Chociaż w dedykacji wymieniony jest Teofil, wysoki urzędnik rzymski, to prawdziwymi adresatami byli chrześcijanie o pogańskim rodowodzie. Święty. Łukasz chciał im ukazać Mesjasza jako miłosiernego Boga-Człowieka, przynoszącego zbawienie dla wszystkich, nie tylko dla Narodu Wybranego.

Kiedy przystępował do swej pracy, istniały już Ewangelie św. Marka i św. Mateusza. Łukasz niewątpliwie je znał i na nich się wzorował, co widać głownie pod względem formy. Poszerzył znane mu pisemne wersje Dobrej Nowiny przez tzw. Ewangelię dzieciństwa Jezusa. Jego dzieło zawiera wiele szczegółów, których nie znajdziemy u św. Marka czy św. Mateusza.

Łukasz starał się wzbogacić historię Zbawiciela, czerpiąc wiedzę od żyjących jeszcze świadków nauk i życia Jezusa. Rozmawiał z Matką Bożą i prawdopodobnie dzięki Jej relacjom, jako jedyny, umieścił w swej Ewangelii wydarzenia sprzed Narodzenia Jezusa: zwiastowanie Maryi, nawiedzenie św. Elżbiety, narodziny Jana Chrzciciela, historię narodzin samego Jezusa.

Święty Łukasz jako jedyny szukał informacji o narodzinach i dzieciństwie Zbawiciela. Tylko w jego Ewangelii możemy przeczytać o ofiarowaniu Jezusa w świątyni, o Jego zgubieniu w jerozolimskiej świątyni i nauczaniu tamtejszych mędrców. Z późniejszego życia Chrystusa również zawarł wiele szczegółów, które poprzednicy Łukasza pominęli.

Ewangelia św. Łukasza opisuje pierwsze wystąpienie Pana Jezusa w Nazarecie, wskrzeszenie młodzieńca w mieście Nain, przytacza scenę z jawnogrzesznicą w czasie pobytu Jezusa w domu Szymona faryzeusza. Tylko św. Łukasz zawarł w swojej Ewangelii przypowieści: o miłosiernym Samarytaninie, synu marnotrawnym, zaginionej owcy, zgubionej drachmie. Dante Alighieri nazwał św. Łukasza „piewcą łaskawości Chrystusa”. Przedstawił Jezusa jako pełnego dobroci, miłości i wrażliwości na ludzi biednych, chorych i odrzuconych przez społeczeństwo.

Charakterystyczne dla Ewangelii św. Łukasza jest to, że na jej kartach można znaleźć wiele terminów medycznych, które występują również u Hipokratesa czy Galena. Święty Łukasz szczegółowo opisał uzdrowienia np. teściowej Piotra (4, 38-41), trędowatego (5, 12-14), paralityka (5, 17-26), człowieka z uschłą ręką (6, 6-10), sługi setnika z Kafarnaum (7, 1-10), opętanego (8, 26-39), kobiety cierpiącej na krwotok (8, 40-48), epileptyka (9, 37-42), niewidomego pod Jerychem (18, 35-43) Zamieszczona jest także historia wskrzeszenia córki Jaira (8, 40-56).

Dzięki profesji św. Łukasza, który był lekarzem, posiadamy cenne próby diagnozowania niektórych schorzeń albo reakcji fizjologicznych, np. krwawego potu Jezusa podczas Jego walki wewnętrznej w Ogrodzie Oliwnym. Sposób, w jaki została napisana Ewangelia, piękny i elastyczny język, pozwoliły św. Hieronimowi uznać św. Łukasza za najbardziej biegłego w grece spośród wszystkich ewangelistów.

Przypisuje mu się namalowanie najstarszych wizerunków Matki Bożej, w tym ikony Matki Bożej Częstochowskiej, którą miał wykonać na desce ze stołu należącego do Świętej Rodziny. Legenda ta powstała w VII w. i prawdopodobnie nawiązuje do tego, że Łukasz stał się poprzez opis spraw sprzed Narodzenia i dzieciństwa Jezusa „malarzem” tych zbawczych wydarzeń. Również on szczególnie wiele miejsca poświęcił słownemu „wizerunkowi” Najświętszej Maryi Panny.

Teodor Lektor (VI w.) uważał, że Ewangelista namalował obraz Matki Bożej, który zabrała z Jerozolimy cesarzowa Eudoksja, żona Teodozego I Wielkiego, i przesłała w darze Pulcherii, siostrze cesarza. Papież Grzegorz Wielki nakazał nosić ten wizerunek po ulicach Rzymu w trakcie zarazy, która ustała dzięki Boskiej interwencji.

Przez wiele wieków dzień św. Łukasza (18 października) był dniem ubogich, wykluczonych przez społeczeństwo, ale także niewierzących. W średniowieczu odprawiano wtedy Msze Święte, na które tłumnie przybywali żebracy i chorzy. Przychylnie patrzono na niewiernych, modlono się za nich, nie wolno ich było w tym dniu nikogo skazywać ani piętnować.

Święty Łukasz jest patronem lekarzy, służby zdrowia, malarzy, artystów, badaczy, naukowców.

W ikonografii św. Łukasz prezentowany jest we wszystkich aspektach swojej działalności. Ukazywany jest jako ewangelista, natchniony autor, towarzysz Pawła Apostoła, malarz oraz lekarz. Hermeneja zalecała malowanie Łukasza jako młodzieńca o kędzierzawych włosach i skąpej brodzie. Na Zachodzie nie ustalono jednego, dominującego typu fizjonomicznego.

Na najstarszych wizerunkach św. Łukasz został ukazany jako brodaty mężczyzna w stroju rzymskim ze zwojem księgi. Często bywał przedstawiany jako portrecista Matki Bożej, z przyborami malarskimi. Na płótnie El Greca św. Łukasz trzyma w ręce pędzel i wizerunek Matki Bożej w księdze. Na obrazie pędzla Van der Weydena maluje Matkę Bożą i Dzieciątko. Rzadziej przedstawiano go jako lekarza. Najstarszy portret Świętego, jaki przetrwał do czasów współczesnych, pochodzi z VI w. Można go podziwiać w kościele św. Witalisa w Rawennie.

Do stałych atrybutów św. Łukasza należą: księga, zwój Ewangelii, skrzynia z księgami, pióro, kałamarz, pulpit, obraz lub figurka Matki Bożej, pędzle, sztalugi. Przedstawiany jest także w szatach kapłana żydowskiego, uczonego, zamożnego mieszczanina. Sporadycznie spotykany jest w sztuce nowożytnej w konwencji półnagiego chrześcijańskiego herosa.

Symbolem św. Łukasza jest wół, ponieważ rozpoczął on swą Ewangelię sceną składania Starotestamentalnych ofiar, do których należała także ofiara z wołu. Oba rogi zwierzęcia symbolizują Stary i Nowy Testament, natomiast kopyta – cztery Ewangelie.

W Warszawie w 1925 r. założono stowarzyszenie malarzy – Bractwo św. Łukasza, którego część członków uczyła się w Accademia di San Luca. Natomiast w Częstochowie pod patronatem św. Łukasza utworzono w 1994 r. Katolickie Stowarzyszenie Pielęgniarek i Położnych oraz Katolickie Stowarzyszenie Lekarzy Polskich.

Wspomnienie liturgiczne św. Łukasza Ewangelisty przypada 18 października.

Modlitwa

Święty Łukaszu, któryś w swojej Ewangelii opiewał dobroć i miłosierdzie Pana, naucz mnie naśladować Jezusa Króla miłosierdzia, współczuć innym i świadczyć wszystkim dobro. Spraw też, bym stał się godnym miłości Pana naszego Jezusa Chrystusa. Amen.

 

 

Tags:

Zobacz również

Napisz komentarz