Wpisz aby wyszukać

Sanktuaria

Chwalęcin – Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego

Udostępnij

Ocalić od zapomnienia

W Chwalęcinie – niewielkiej miejscowości położonej w województwie warmińsko-mazurskim znajduje się Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego. Nie jest ono tak znane, jak inne sanktuaria na tym terenie: w Gietrzwałdzie czy Świętej Lipce. Jeśli jednak damy szansę tej nieco zapomnianej świątyni, odkryjemy miejsce, które zachwyci nas wyjątkowymi zabytkami i niezwykłą historią. To tutaj bowiem znajduje się słynący cudami Czarny Krucyfiks, a sklepienie kościoła zdobią oryginalne, XVIII-wieczne polichromie ze scenami z legendy Krzyża Świętego. Zbadajmy wspólnie tajemnice zapomnianego sanktuarium.

Krucyfiks

Widok na ołtarz główny sanktuarium, fot. Jacek Iwulski

W Chwalęcinie szczególnym kultem otacza się krzyż pochodzący z 1400 r., nazywany Czarnym Krucyfiksem. Znajduje się w barokowym, bogato zdobionym ołtarzu głównym sanktuarium. Podczas konsekracji kościoła w 1728 r. bp warmiński Krzysztof Andrzej Jan Szembek nałożył na biodra Chrystusa wiszącego na cudownym krzyżu złote perizonium, czyli drapowaną opaskę, o stylistyce zbliżonej do barokowego charakteru ołtarza.
Z Czarnym Krucyfiksem wiąże się legenda, według której krzyż pod koniec średniowiecza został odnaleziony w lesie Applau nad Wałszą. Inne wersje podania wspominają, że leżał on na pniu olchowym przy drodze lub że wyłowiono go z rzeki. Po znalezieniu krucyfiksu postanowiono przenieść go do kościoła w Osetniku, aby uniknąć profanacji. Krzyż jednak zniknął i po pewnym czasie znowu znalazł się w lesie. Mieszkańcy w uroczystej procesji przenieśli go do kościoła i zorganizowali straż, jednak sytuacja się powtórzyła. Tym razem odnaleziono go w Chwalęcinie. W związku z tym postanowiono wybudować dla niego kaplicę.
Wspomniane cudowne wydarzenia przyczyniły się do szybkiego rozwoju kultu. Miejscowa ludność często nawiedzała kaplicę, a wiele osób doznało w niej łask. Postanowiono więc wybudować w Chwalęcinie kościół. Do decyzji przyczyniło się także zakończenie epidemii dżumy w 1711 r. W 1715 r. zbadano uzdrowienia i cuda uzyskane dzięki modlitwie przed Czarnym Krucyfiksem i wydano zgodę na budowę kościoła.
Kult krzyża jednak powoli słabł. Podczas I wojny światowej mieszkańcy zostali zmuszeni do opuszczenia wioski i tylko niektórzy po zakończeniu działań wojennych powrócili na ojcowiznę. W 1944 r. przybyli do Chwalęcina uchodźcy z Prus Wschodnich, a w 1945 r. swój Armia Czerwona założyła tu obóz. Okoliczna ludność uciekła. Polskie rodziny ponownie osiedliły się w Chwalęcinie tuż po wojnie.
Obecnie sanktuarium należy do najbardziej zapomnianych miejsc na Warmii. Nazywane jest bratem Świętej Lipki – bardziej znanej i częściej odwiedzanej świątyni w tym regionie. Do Chwalęcina dociera niewielu pielgrzymów, a Msze Święte odprawiane są tylko raz w tygodniu, w niedzielę i święta.

Sanktuarium

Wejście główne do sanktuarium w Chwalęcinie, fot. Jacek Iwulski

W 1570 r. w Chwalęcinie wybudowano małą, drewnianą kaplicę, która mogła pomieścić zaledwie osiem osób i umieszczono w niej Czarny Krucyfiks. Z upływem czasu na to miejsce zaczęło przybywać coraz więcej wiernych, dlatego w latach 80. XVII w. postanowiono przebudować kaplicę. Sprzeciwił się jednak temu proboszcz z pobliskiego Osetnika, przez co zdaniem wiernych został ukarany apopleksją. Dopiero gdy wyraził zgodę na jej budowę, choroba cudownie ustąpiła. Niepewna sytuacja polityczna sprawiła jednak, że odłożono ten plan. W 1709 r. Warmię nawiedziła epidemia dżumy, która ustąpiła w 1711 r. Wówczas w dowód wdzięczności postanowiono wybudować kościół. Pracami od 1715 r. kierował Jan Krzysztof Reimers, a 13 czerwca 1728 r. bp Szembek dokonał jego konsekracji.
Halowa, murowana świątynia reprezentuje styl barokowy, a jej projekt nawiązuje do sanktuarium w Świętej Lipce. W latach 1820–36 zbudowano m.in. klasycystyczną fasadę, krużganki, narożne kaplice, a także odpustowy dziedziniec, który mógł pomieścić większą liczbę pielgrzymów.
Prace nad wykończeniem wnętrza kościoła trwały przez cały XVIII w. Sklepienie krzyżowe z lunetami pokryto polichromią z lat 1748–49 przedstawiającą 14 scen Legendy Krzyża Świętego. Emporę (chór i loże) ozdobiono malowidłami autorstwa Jana Lossau z Braniewa, ukazującymi sześć cudownych uzdrowień, które miały miejsce w Chwalęcinie w latach 1661–1712. Barokowe, pełne przepychu ołtarze wykonano w Reszlu. Kościół posiada prospekt organowy z 1798 r. przyozdobiony figurami Najświętszej Maryi Panny i anioła.

Modlitwa

Wezwanie do Krzyża Świętego ze Śladami Drogocennej Krwi Pańskiej

Boże wszechmogący, który poniosłeś śmierć na drzewie osobliwym za moje grzechy – bądź ze mną.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – ulituj się nade mną.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – bądź moją nadzieją.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – miej litość nad nami.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – odwróć ode mnie wszelką broń ostrą.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – wlej we mnie wszelkie dobro.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – odwróć ode mnie wszelkie zło.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – spraw, abym doszedł do drogi zbawienia.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – odwróć ode mnie wszelką napaść śmiertelną.
Święty Krzyżu Jezusa Chrystusa – odwróć ode mnie każdy upadek grożący duszy i ciału.
Niechaj na zawsze uwielbiam Święty Krzyż Jezusa Chrystusa.
Jezusie z Nazaretu ukrzyżowany – ulituj się nade mną.
Spraw, aby zły duch niewidoczny uciekł na wieki. Amen.

Na cześć Drogocennej Krwi Jezusa Chrystusa, na cześć Jego Wcielenia, przez które doprowadził nas do życia wiecznego tak prawdziwie jak to, że Jezus Chrystus narodził się w dniu Bożego Narodzenia, a ukrzyżowany został w dniu Wielkiego Piątku: Ojcze Nasz… Zdrowaś Maryjo… Chwała Ojcu… (dwa razy). Amen

Zobacz także: Olecko – Sanktuarium Krzyża Świętego 

W okolicy warto zobaczyć

Chwalęcin

  • Dwie kapliczki, z których jedna, wysoka, dwuniszowa znajduje się na zachodnim skraju wioski. Natomiast drugą, o dwóch pustych niszach, można zobaczyć w miejscu położonym na południowy wschód od wioski.

Bażyny

  • Kościół parafialny pw. Świętego Mikołaja i Świętego Rocha pochodzi z pierwszej połowy XIV w. Był odnawiany w 1611 r. W 1845 r. rozebrano wieżę kościelną, dwadzieścia lat później wybudowano obecny szczyt wschodni, a od zachodu dobudowano przedsionek w miejsce rozebranej wieży. W 1937 r. nad przedsionkiem nadbudowano drewnianą wieżę. Ołtarz główny powstał w 1745 r., boczne – w 1780 r. Wystrój wnętrza zasadniczo pochodzi z XVII–XVIII w., ale znajdują się w nim także średniowieczna chrzcielnica i dzwon z pierwszej połowy XV w.
  • Dwór wybudowany w XVII w. na fundamentach budowli, po której pozostały fragmenty murów. W kolejnym stuleciu został przebudowany. Zachował się także szachulcowy budynek gospodarczy.

Bogatyńskie

  • Kościół neogotycki pw. Trójcy Świętej i Świętego Michała Archanioła z XIX w.
  • Barokowy pałac z 1772 r., który został przebudowany w latach 20. XX w. Wokół rozciąga się rozległy park.
  • Stary krzyż przydrożny, o nieustalonej dacie powstania. Niektórzy badacze sądzą, że pochodzi nawet z XV w.

Długobór

  • Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Jana Ewangelisty został odbudowany w 1689 r. po potopie szwedzkim. W 1725 r. odnowiono zachodnią część budowli wraz z wieżą. Po zniszczeniach w czasie II wojny światowej przeszedł gruntowny remont w latach 1946–47, a w 1951 odrestaurowano wieżę. Wystrój wnętrza pochodzi z różnych okresów i zawiera cechy wielu stylów.

Gładysze

  • Pałac pochodzący z XVIII w., do którego w kolejnym stuleciu dobudowano oranżerię, a w otoczeniu zabudowań założono romantyczny park ze stawami. Po śmierci ostatnich właścicieli obiekt zdewastowano i obrabowano. Kolekcja 250 obrazów częściowo zachowała się jednak w zbiorach Muzeum Warmii i Mazur. W czasie PRL-u obiekt był magazynem na użytek PGR-u. W 1986 r. uległ zniszczeniu wskutek pożaru i odtąd pozostaje w ruinie. Nowi właściciele planują remont pałacu.

Henrykowo

  • Kościół pw. Świętej Katarzyny i Najświętszego Serca Pana Jezusa pochodzi z końca XV w. i był wielokrotnie przebudowywany. W środku na uwagę zasługuje ołtarz główny, w którym znajdują się dwa obrazy z 1682 r. autorstwa Jerzego Pipera z Lidzbarka Warmińskiego, ambona klasycystyczna z ok. 1800 r. oraz późnogotycki kielich z XV w.

Karkajmy

  • Pałac z XVIII w., który przebudowywano w XIX w. i 1955 r. Nieopodal znajduje się park krajobrazowy.

Kierpajny Wielkie

  • Dwór z XVIII w., rozbudowany na przełomie XIX i XX w. Wokół znajduje się park.

Opin

  • Kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego z XIV w. Po pożarze został odnowiony i przebudowany w 1803 r. Obecnie jest to budowla neogotycka, świątynia zatraciła swój pierwotny gotycki charakter.

Orneta

  • Cerkiew prawosławna pw. Świętego Mikołaja, dawniej kościół ewangelicki z lat 1829–30 wybudowany w stylu późnoklasycystycznym.
  • Gotycki, murowany kościół farny (bazylika mniejsza) pw. Świętego Jana Chrzciciela wzniesiono w latach 1338–49, a konsekrowano 1379 r. Wystrój kościoła posiada cechy późnego baroku. W trzypiętrowym ołtarzu głównym, budowanym w latach 1738–44, znajduje się m.in. obraz Matki Bożej Miłosierdzia, namalowanej na wzór Maryi Ostrobramskiej. Inne cenne zabytki to: mosiężny żyrandol z 1576 r., organy z końca XVIII w. oraz XV-wieczna płaskorzeźba przedstawiająca ściętą głowę Świętego Jana Chrzciciela na misie.
  • Klasztor katarzynek powstał w XVI w. w obrębie murów miasta. Przebudowywano go w okresie od XVIII do XX w., na skutek czego utracił pierwotne późnobarokowe cechy. Jedynie patrząc na dziedziniec wewnętrzny i przypory u ścian, możemy odnaleźć ślady dawnego charakteru klasztoru.
  • Kaplica Jerozolimska z przełomu XVII i XVIII w. wznosi się na Wzgórzu Szubieniczym, dawnym miejscu wykonywania egzekucji. Zarówno sama budowla, jak i zdobiący ją krucyfiks, posiadają cechy późnego baroku. Wewnątrz można obejrzeć barokowy ołtarz pochodzący z około 1800 roku oraz XVII-wieczne obrazy przedstawiające sceny Męki Pańskiej i żywot Świętej Marii Magdaleny.
  • Pozostałości zamku biskupów warmińskich, zbudowanego w XIV w. w stylu gotyckim. Biskupi rezydowali w nim do I rozbioru Polski. W XIX w. zburzono mury od strony miasta oraz budynki mieszkalne należące do kompleksu. Na fundamentach budowli wzniesiono szkołę, w której do dziś zachowały się gotyckie piwnice ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowo-żebrowymi.
  • Rynek, który zalicza się do najokazalszych rynków na terenie Warmii, wybudowany pod koniec XVI w. Okalają go kamienice, tzw. domy budne, w których siedziby mieli rzemieślnicy. To właśnie oni nadali rynkowi obecny wygląd. Kamienice zachwycają m.in. ozdobnymi elewacjami, wieżyczkami i arkadami. Ulicom uroku dodają stylowe latarnie. W większości budynki kamienic są odrestaurowane, co wpływa na wartość estetyczną rynku.
  • Gotycki ratusz z XIV w., który zbudowano na miejscu domu z 1375 r. W budynku umieszczono najstarszy na Warmii gotycki dzwon pochodzący z 1384 r. Nad galerią wieży znajduje się również zegar. We wschodnim wejściu do budynku wstawiono sygnaturkę z dzwonkiem pożarowym. Po obu stronach wmurowano kamienne tablice z nazwiskami mieszkańców Ornety, którzy zginęli podczas I wojny światowej. Budynek ratusza został mocno zniszczony w czasie II wojny światowej, jednak do stanu sprzed wojny doprowadzono go dopiero w latach 70. ubiegłego stulecia.

Osetnik

  • Ruiny kościoła pw. Świętego Jakuba z XV w.
  • Zabytkowa kaplica ulokowana przy drodze do Chwalęcina.

Pieniężno

  • Powstanie kościoła pw. Świętego Piotra i Pawła datuje się na XIII w., lub nawet lata dawniejsze. Obecny kształt świątyni pochodzi z XIX w. Wewnątrz podziwiać można m.in. kielich z XVII w., srebrną monstrancję z 1643 r., a także XVII-wieczne figury Patronów.

archidiecezja warmińska, powiat lidzbarski, gmina Orneta
Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
11-130 Orneta, Chwalęcin 6
tel. 55 242 15 29; 660 169 540
adres e-mail: parafia.bazyny@o2.pl
strona:
Msze Święte:
w niedziele i święta – 10.15;
odpusty i uroczystości:
14 września lub trzecia niedziela września – Podwyższenia Krzyża Świętego;
Wielki Piątek
kustosz: ks. Tomasz Kociński

Tags:

Napisz komentarz

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany. Wymagane pola są zaznaczone *